Alfa Romeo SZ: το «τέρας» που τόλμησε να είναι διαφορετικό

Το 1989, στο Σαλόνι της Γενεύης, η Alfa Romeo παρουσίασε ένα αυτοκίνητο που δίχασε το κοινό όσο λίγα. Γωνιώδες, βαρύ στην όψη, με έξι μικρούς προβολείς σε δύο τριάδες, έμοιαζε με τίποτα άλλο στον δρόμο. Οι Ιταλοί το βάφτισαν γρήγορα «Il Mostro», το τέρας. Τριάντα και πλέον χρόνια μετά, το Alfa Romeo SZ θεωρείται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και συλλεκτικά ιταλικά αυτοκίνητα της δεκαετίας του ’80.

Η Fiat αναλαμβάνει την Alfa

Το 1986 η Fiat εξαγόρασε την Alfa Romeo. Ο νέος ιδιοκτήτης ήθελε να αναβιώσει τη σπορ κληρονομιά της μάρκας και να υπενθυμίσει στον κόσμο τα κλασικά Giulietta Sprint Zagato των τελών της δεκαετίας του ’50 και των αρχών του ’60. Έτσι γεννήθηκε το πρότζεκτ ES-30: Experimental Sportscar 3.0 litre.

Ποιος σχεδίασε το SZ;

Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι το SZ (Sprint Zagato) σχεδιάστηκε από τη Zagato. Στην πραγματικότητα ήταν συνεργασία τριών κέντρων: του Centro Stile Zagato, του Centro Stile Alfa Romeo και του Centro Stile Fiat. Τα αρχικά σκίτσα έγιναν από τον Robert Opron του Centro Stile Fiat, τον σχεδιαστή που είχε υπογράψει στο παρελθόν την Citroën SM. Ο Antonio Castellana ήταν κυρίως υπεύθυνος για τις τελικές λεπτομέρειες και το εσωτερικό. Από τη Zagato έμεινε μόνο το σήμα «Z». Η χαρακτηριστική «διπλή φούσκα» της οροφής της Zagato απουσιάζει.

Σχεδιασμένο στον υπολογιστή

Το ασυνήθιστο σχήμα αποδίδεται εν μέρει στη χρήση πρώιμων συστημάτων CAD/CAM από την Alfa Romeo. Η εξάφωτη μάσκα, με τρεις προβολείς σε κάθε πλευρά, έγινε αργότερα μοτίβο σε μοντέλα της Alfa Romeo της δεκαετίας του 2000.

Θερμοπλαστικό αμάξωμα

Τα πάνελ του αμαξώματος ήταν από θερμοπλαστικό σύνθετο υλικό, χυτευμένο με έγχυση, κατασκευασμένα από την ιταλική Carplast και τη γαλλική Stratime Cappelo Systems. Για ένα αυτοκίνητο παραγωγής του 1989, ήταν προχωρημένη λύση.

Η μηχανική: ένα 75 με αγωνιστικά γονίδια

Το σύνολο κίνησης και το πλαίσιο προέρχονταν από το Alfa Romeo 75, με τη διάταξη transaxle της Alfa (κιβώτιο στον πίσω άξονα). Η συναρμολόγηση γινόταν από τη Zagato στο Terrazzano di Rho, κοντά στο εργοστάσιο του Arese.

Ο V6 «Busso»

• Κινητήρας: ατμοσφαιρικός V6 2.959 cc, ένας εκκεντροφόρος ανά σειρά, δύο βαλβίδες ανά κύλινδρο, ψεκασμός Bosch Motronic ML 4.1, κωδικός AR 61501. Ανήκει στη θρυλική οικογένεια V6 που σχεδίασε ο Giuseppe Busso.
• Απόδοση: 210 PS στις 6.200 σ.α.λ. και 245 Nm στις 4.500 σ.α.λ.

Ανάρτηση από την πίστα

Η ανάρτηση προήλθε από το αγωνιστικό Alfa Romeo 75 Group A/IMSA και τροποποιήθηκε από τον Giorgio Pianta, μηχανικό και διευθυντή της ομάδας ράλι της Lancia και της Fiat. Τα υδραυλικά αμορτισέρ ήταν της Koni. Τα αρχικά ελαστικά ήταν Pirelli P Zero, 205/55 ZR16 εμπρός και 225/50 ZR16 πίσω. Το SZ δεν είχε κανένα ηλεκτρονικό βοήθημα οδήγησης, ώστε να αποτελεί πρόκληση για τον οδηγό. Ήταν μια καθαρή, μηχανική εμπειρία.

Ένα χρώμα, μία ταυτότητα

Το SZ προσφερόταν σε έναν μόνο συνδυασμό: κόκκινο με γκρι οροφή και ταμπά δερμάτινο εσωτερικό. Ένα μαύρο SZ κατασκευάστηκε για τον Andrea Zagato.

Κατασκευάστηκαν 1.036 SZ, περισσότερα από τα 1.000 που είχαν προγραμματιστεί. Περίπου 100 εξήχθησαν στην Ιαπωνία.

RZ: η ανοιχτή εκδοχή

Από το 1992 ως τον Δεκέμβριο του 1994 κατασκευάστηκε η ανοιχτή εκδοχή RZ (Roadster Zagato). Αν και σχεδόν πανομοιότυπη στην όψη, μοιραζόταν με το SZ μόνο τα εμπρός φτερά και το καπό του χώρου αποσκευών. Είχε αναθεωρημένους προφυλακτήρες και μαρσπιέ για μεγαλύτερη απόσταση από το έδαφος, και καπό χωρίς τις επιθετικές νευρώσεις. Τα επίσημα χρώματα ήταν τρία: κόκκινο, κίτρινο και μαύρο. Στο τέλος της παραγωγής βγήκαν και τρία ασημί και ένα περλέ λευκό. Από τις 350 προγραμματισμένες μονάδες κατασκευάστηκαν 278, καθώς το εργοστάσιο της Zagato που τις κατασκεύαζε μπήκε σε καθεστώς αφερεγγυότητας.

SZ Trofeo

Για ένα κύπελλο ενός μοντέλου σε ευρωπαϊκές πίστες, κυρίως στην Ιταλία (Imola, Misano, Mugello), κατασκευάστηκαν 13 SZ Trofeo. Είχαν ζάντες OZ τριών κομματιών, γυμνωμένο εσωτερικό και κινητήρα σχεδόν ίδιο με των αυτοκινήτων δρόμου, με ζυγοσταθμισμένα εσωτερικά μέρη.

Γιατί το SZ έχει σημασία σήμερα

Το SZ γεννήθηκε σε μια μεταβατική στιγμή για την Alfa Romeo, λίγο μετά την ένταξή της στον όμιλο Fiat, και λειτούργησε σαν δήλωση ότι η μάρκα δεν θα γινόταν απλώς μια ακόμη εταιρεία του ομίλου. Το σχήμα του ήταν σκόπιμα προκλητικό. Δεν ζητούσε να αρέσει σε όλους, αλλά να μη μοιάζει με τίποτα άλλο. Σήμερα, που πολλά σύγχρονα αυτοκίνητα μοιάζουν μεταξύ τους, αυτή η τόλμη μοιάζει πιο πολύτιμη από ποτέ.

Υπάρχει και μια πιο ουσιαστική κληρονομιά. Το SZ έδειξε ότι η βάση ενός απλού σεντάν μπορούσε, με σωστή δουλειά στην ανάρτηση και το αμάξωμα, να γίνει ένα σοβαρό σπορ αυτοκίνητο για λίγους. Είναι μια συνταγή που η Alfa Romeo, και άλλες μάρκες, έχουν επαναλάβει πολλές φορές από τότε σε περιορισμένες εκδόσεις. Για τον συλλέκτη, το SZ είναι ένα από τα τελευταία αναλογικά Alfa με χαρακτήρα καθαρόαιμου, χωρίς ηλεκτρονικά βοηθήματα να μεσολαβούν ανάμεσα στον οδηγό και τον δρόμο.

Το SZ σήμερα

Το «τέρας» που κάποτε χλευάστηκε έχει γίνει περιζήτητο συλλεκτικό. Η μικρή παραγωγή, ο V6 Busso και η καθαρή μηχανική του έχουν κερδίσει τη νέα γενιά συλλεκτών. Ενδεικτικά, στις 8 Νοεμβρίου 2025 ένα SZ του 1991 με λιγότερα από 17.000 μίλια πουλήθηκε 65.250 λίρες στη δημοπρασία της Iconic Auctioneers στο NEC του Μπέρμιγχαμ. Τον Ιούνιο του 2025 ένα εργοστασιακό SZ Trofeo στο Bring a Trailer δεν πουλήθηκε, με υψηλότερη προσφορά 120.000 ευρώ, κάτω από την τιμή επιφύλαξης.

Τι να προσέξετε

• Πάνελ αμαξώματος: Τα θερμοπλαστικά μέρη είναι δυσεύρετα. Οι ζημιές κοστίζουν.
• Ανάρτηση Koni: Το υδραυλικό σύστημα θέλει ειδικό.
• Κινητήρας: Ο V6 Busso είναι ανθεκτικός, αλλά ο ιμάντας χρονισμού και η ψύξη θέλουν προσοχή.

Επίλογος

Το SZ αποδεικνύει ότι η τόλμη στον σχεδιασμό συχνά δικαιώνεται με τον χρόνο. Αυτό που το 1989 φάνηκε τερατώδες, σήμερα μοιάζει με ένα ειλικρινές, απόλυτα μηχανικό αυτοκίνητο οδηγού. Και ως πρώτη μεγάλη δήλωση της Alfa Romeo υπό τη Fiat, έχει και ιστορική σημασία.

Για τις ρίζες του σπορ πνεύματος της Alfa, διαβάστε το αφιέρωμά μας στο Giulia Sprint GT και την GTA.