Saab 92: όταν οι μηχανικοί αεροπλάνων έφτιαξαν αυτοκίνητο

Η Saab γεννήθηκε το 1937 στο Linköping, για να κατασκευάζει αεροπλάνα για τη Σουηδική Αεροπορία. Καθώς ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωνε και η αγορά για μαχητικά φαινόταν να αδυνατίζει, η εταιρεία άρχισε να ψάχνει νέες αγορές. Το 1945 ξεκίνησε ένα μυστικό σχέδιο για ένα αυτοκίνητο. Το αποτέλεσμα, το Saab 92, μπήκε στην παραγωγή τον Δεκέμβριο του 1949. Ήταν πιο αεροδυναμικό από σχεδόν οτιδήποτε κυκλοφορούσε τότε, και έθεσε τα θεμέλια μιας από τις πιο ιδιαίτερες μάρκες στην ιστορία του αυτοκινήτου.

Project 92

Το σχέδιο ονομάστηκε εσωτερικά «X9248» και επίσημα «Project 92». Ο αριθμός 92 ήταν απλώς ο επόμενος στη σειρά παραγωγής της Saab, μετά το Saab 91 Safir, ένα μονοκινητήριο εκπαιδευτικό αεροπλάνο.

Ο στόχος

Ο στόχος ήταν ένα αυτοκίνητο που θα ανταγωνιζόταν τα μικρά γερμανικά, όπως το Opel Kadett, το VW Beetle, τα DKW και τα Adler. Η τιμή-στόχος ήταν 3.200 κορώνες. Ο επικεφαλής του τμήματος σχεδιασμού, Bror Bjurströmer, έθεσε τις προδιαγραφές:

• μονοκόκ αμάξωμα,
• 50% λιγότερη αεροδυναμική αντίσταση από άλλα αυτοκίνητα,
• μέγιστο βάρος 800 κιλά,
• εγκάρσιος δίχρονος κινητήρας,
• προσθιοκίνηση.

Το Ursaab

Την ανάπτυξη ανέλαβε μια ομάδα 16 ατόμων στο Linköping, με επικεφαλής τον μηχανικό Gunnar Ljungström και τον σχεδιαστή Sixten Sason. Το συνεργείο δοκιμών ήταν απασχολημένο με τα αεροπλάνα Safir και Scandia, οπότε τη δουλειά την πήρε το συνεργείο εργαλείων.

Μηχανικοί χωρίς δίπλωμα

Οι μηχανικοί δεν είχαν καμία προηγούμενη εμπειρία στην κατασκευή αυτοκινήτων. Από τους 16, μόνο δύο είχαν δίπλωμα οδήγησης. Η βιβλιογραφία που υπήρχε περιέγραφε μόνο την προπολεμική κατασκευή, οπότε έπρεπε να μάθουν πολλά μόνοι τους. Ένα διαλυτήριο κοντά στο εργοστάσιο τους έδινε εξαρτήματα και ιδέες. Αγόρασαν και αυτοκίνητα για μελέτη, ανάμεσά τους ένα DKW, ένα Hanomag, ένα Opel Kadett και ένα Volkswagen.

Η λογική του αεροπλάνου

Η ομάδα ήταν συνηθισμένη να φτιάχνει αεροπλάνα, όπου κάθε άνοιγμα καλύπτεται από ένα φέρον καπάκι. Αυτό δεν ήταν εφικτό σε αυτοκίνητο. Για να είναι ισχυρό το αμάξωμα, αποφασίστηκε ένα όσο το δυνατόν μικρότερο, διαιρούμενο πίσω τζάμι και χωρίς πόρτα πορτμπαγκάζ. Οι πόρτες άνοιγαν προς τα πίσω, επιλογή του Ljungström, για να μειωθεί ο κίνδυνος να χτυπήσουν βγαίνοντας από το γκαράζ.

Κατασκευή σε μυστικό εργοστάσιο

Την άνοιξη του 1946, ξυλουργοί από τη Motala έφτιαξαν μια μακέτα σε πραγματικό μέγεθος από ξύλο σκλήθρου, βαμμένη μαύρη με βερνίκι παπουτσιών. Το καλοκαίρι του 1946, το πρώτο αμάξωμα ήταν έτοιμο, σφυρηλατημένο με το χέρι από λαμαρίνα 1,2 χλστ. Η διαμόρφωση έγινε στο μυστικό εργοστάσιο της Saab, 30 μέτρα κάτω από τη γη.

Το πρωτότυπο είχε αρχικά δανεικό δικύλινδρο δίχρονο κινητήρα DKW, που αργότερα αντικαταστάθηκε από κινητήρα και κιβώτιο σχεδιασμένα από τον Ljungström. Το Ursaab διένυσε πάνω από 530.000 χιλιόμετρα, συνήθως με απόλυτη μυστικότητα, σε στενούς λασπωμένους δασικούς δρόμους, νωρίς το πρωί ή αργά τη νύχτα. Σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο της Saab στο Trollhättan.

Το Saab 92 στην παραγωγή

Το 1948, ένας χώρος της εταιρείας στο Trollhättan μετατράπηκε για τη συναρμολόγηση αυτοκινήτων. Η πλήρης παραγωγή ξεκίνησε στις 12 Δεκεμβρίου 1949.

Αεροδυναμική από αεροπλάνο

Ο σχεδιασμός ήταν εξαιρετικά αεροδυναμικός για την εποχή, με συντελεστή οπισθέλκουσας 0,30. Ολόκληρο το αμάξωμα κοβόταν από ένα ενιαίο φύλλο λαμαρίνας, που στη συνέχεια κοβόταν για τις πόρτες και τα παράθυρα. Η προσθιοκίνηση και οι φαρδιοί θόλοι, που άφηναν χώρο για το χιόνι, βοηθούσαν στη χειμερινή οδήγηση.

Τα τεχνικά

• Κινητήρας: δικύλινδρος δίχρονος, 764 κ.εκ., υδρόψυκτος, εγκάρσιος, με βάση σχέδιο της DKW.
• Ισχύς: 25 ίπποι, για τελική ταχύτητα 105 χλμ./ώρα.
• Κιβώτιο: τρίσχυτο, με την πρώτη χωρίς συγχρονισμό.
• Ελεύθερος τροχός: για να αποφεύγεται η έλλειψη λίπανσης του δίχρονου στο φρενάρισμα με τον κινητήρα.
• Ανάρτηση: με ράβδους στρέψης.

Το πράσινο

Όλα τα πρώτα Saab 92 βάφονταν σε σκούρο πράσινο, παρόμοιο με το British racing green. Σύμφωνα με κάποιες πηγές, οι ένοπλες δυνάμεις είχαν αγοράσει μεγάλες ποσότητες πράσινης βαφής για καμουφλάζ, που όμως δεν ταίριαζε στο έδαφος. Η Saab αγόρασε όλο το φορτίο, και γι’ αυτό τόσο τα αεροπλάνα όσο και τα αυτοκίνητα κατέληξαν πράσινα.

Όλα ήταν έκδοση Deluxe. Μια απλή έκδοση διαφημίστηκε, αλλά κανείς δεν ενδιαφέρθηκε, οπότε δεν κατασκευάστηκε ποτέ. Το 1950 κατασκευάστηκαν 700 αυτοκίνητα.

Οι εξελίξεις

• 1951: Τα γερμανικά όργανα VDO αντικατέστησαν τα αμερικανικά Stewart-Warner.
• 1953: Το 92B πήρε πολύ μεγαλύτερο πίσω τζάμι και πορτμπαγκάζ με καπάκι, και νέα χρώματα.
• 1954: Ένα νέο καρμπιρατέρ Solex έφερε την ισχύ στους 28 ίππους, και προσφέρθηκε υφασμάτινη οροφή.
• 1955: Ηλεκτρική αντλία καυσίμου και τετράγωνα πίσω φώτα.

Τον Δεκέμβριο του 1955 ήρθε το Saab 93, με τρικύλινδρο κινητήρα και την πρώτη τραπεζοειδή μάσκα της Saab. Το τελευταίο 92 συναρμολογήθηκε στα τέλη του 1956 ή τις αρχές του 1957. Συνολικά κατασκευάστηκαν 20.128.

Οι πρώτοι αγώνες

Η ιστορία της Saab στα ράλι ξεκίνησε μόλις δύο εβδομάδες μετά το λανσάρισμα του 92. Ο αρχιμηχανικός Rolf Mellde έτρεξε στο Σουηδικό Ράλι και τερμάτισε δεύτερος στην κατηγορία του. Το 1952, η Greta Molander κέρδισε το «Coupe des Dames» του Rally Monte Carlo με ένα 92 ενισχυμένο στους 35 ίππους. Ήταν η αρχή μιας μακριάς παράδοσης για τη Saab στα ράλι.

Γιατί το 92 έχει σημασία

Το Saab 92 είναι η απόδειξη ότι μια ματιά απ’ έξω μπορεί να φέρει νέες ιδέες. Οι μηχανικοί της Saab δεν ήξεραν πώς «έπρεπε» να είναι ένα αυτοκίνητο, οπότε το σχεδίασαν όπως θα σχεδίαζαν ένα αεροπλάνο: ελαφρύ, ισχυρό και αεροδυναμικό. Η πλατφόρμα του εξελίχθηκε στα 93, 95 και 96, με το 96 να πουλά σχεδόν 550.000 αυτοκίνητα. Η αεροπορική ταυτότητα της Saab, που αργότερα έγινε και διαφημιστικό σύνθημα, ξεκινά εδώ.

Η αγορά σήμερα

Το 92 είναι σπάνιο έξω από τη Σουηδία. Ενδεικτικά:

• Hagerty: ένα Saab 92 του 1952 πουλήθηκε για 42.560 δολάρια στις 26/04/2024.
• Bring a Trailer, 31/03/2025: ένα 92B του 1954, για αναπαλαίωση, πουλήθηκε για 11.101 δολάρια.
• Bilweb Auctions: στη Σουηδία, το 2024–2025, 92A και 92B πουλήθηκαν περίπου στις 121.000–200.000 κορώνες.

Επίλογος

Το Saab 92 είναι ένα μικρό, πράσινο αυτοκίνητο που γεννήθηκε σε ένα υπόγειο εργοστάσιο αεροπλάνων. Και όμως, έθεσε τα θεμέλια για όλα όσα θα έκανε αργότερα η Saab.

Δύο δεκαετίες αργότερα, η Saab θα έφερνε το turbo στο καθημερινό αυτοκίνητο. Διαβάστε το αφιέρωμά μας στο Saab 99 Turbo.