Fiat Nuova 500: η μικρή που έγινε σύμβολο

Λίγα αυτοκίνητα έχουν ταυτιστεί τόσο με μια χώρα όσο η Fiat 500 με την Ιταλία. Η «Cinquecento» δεν ήταν γρήγορη, ούτε πολυτελής, ούτε ευρύχωρη. Ήταν όμως το αυτοκίνητο που έβαλε στους τέσσερις τροχούς εκατομμύρια Ιταλούς που ως τότε κυκλοφορούσαν με βέσπες και λαμπρέτες. Σήμερα θεωρείται ένα από τα πρώτα αυτοκίνητα που σχεδιάστηκαν ειδικά για την πόλη, και ένα κομμάτι βιομηχανικού σχεδιασμού που έχει θέση σε μουσεία.

Από το Topolino στη Nuova

Η πρώτη Fiat 500 δεν ήταν αυτή. Ήταν το Topolino του 1936, ένα μικρό αυτοκίνητο με τον κινητήρα μπροστά, που επανήλθε μεταπολεμικά ως 500C. Το 1955 τη θέση του πήρε η Fiat 600, με τον κινητήρα πίσω, κατά το πρότυπο του Volkswagen Σκαραβαίου. Δύο χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 1957, η Fiat παρουσίασε ένα ακόμη μικρότερο πισωκινητήριο: τη Nuova (νέα) 500.

Το έργο του Dante Giacosa

Πίσω από τη 500 βρισκόταν ο Dante Giacosa, ο θρυλικός μηχανικός της Fiat. Η πρόκληση ήταν να χωρέσουν τέσσερις άνθρωποι σε ένα αυτοκίνητο μήκους μόλις 2.970 χιλιοστών, 245 χιλιοστά μικρότερο από την 600, με κόστος που θα μπορούσε να αντέξει μια ιταλική οικογένεια. Το 1959 ο Giacosa τιμήθηκε για τη 500 με το βραβείο βιομηχανικού σχεδιασμού Compasso d’Oro. Ήταν η πρώτη φορά που το βραβείο δόθηκε σε κατασκευαστή αυτοκινήτων.

Η μηχανική: απλότητα ως αρετή

• Κινητήρας: δικύλινδρος σε σειρά, αερόψυκτος, 479 cc (ονομαστικά 500 cc, εξ ου και το όνομα), τοποθετημένος πίσω. Η αρχική απόδοση ήταν μόλις 13 ίπποι.
• Διάταξη: πίσω κινητήρας, πίσω κίνηση.
• Βάρος: περίπου 499 κιλά.
• Αεροδυναμική: συντελεστής οπισθέλκουσας 0,38, πολύ καλός για την εποχή.
• Οροφή: υφασμάτινη, που αναδιπλωνόταν ως πίσω στη Nuova, όπως στο Topolino.

Η αερόψυξη γλίτωνε το ψυγείο και το νερό. Ο μικρός κινητήρας κρατούσε χαμηλά κόστος και κατανάλωση. Το σύνολο ήταν τόσο απλό που πολλοί ιδιοκτήτες το συντηρούσαν μόνοι τους.

Οι πόρτες «αυτοκτονίας»

Η Nuova 500, όπως και η D και η Giardiniera, είχε πόρτες που ανοίγουν αντίθετα, με μεντεσέδες πίσω, τις λεγόμενες «suicide doors». Από την έκδοση F του Ιουνίου 1965 η 500 απέκτησε επιτέλους πόρτες με μεντεσέδες μπροστά. Μόνο η Giardiniera κράτησε τις παλιές πόρτες ως τη δεκαετία του ’70.

Οι εκδόσεις

• Nuova (1957–1960): Μαζί με το μοντέλο Sport, κατασκευάστηκαν 181.036.
• 500 Sport: ο κινητήρας μεγάλωσε στα 499,5 cc.
• 500 D (1960): Πήρε τον 499 cc των 17 ίππων, που έμεινε ως το τέλος της L το 1973. Η οροφή δεν αναδιπλωνόταν πια τόσο πίσω.
• Giardiniera: στέισον βάγκον με τον κινητήρα «ξαπλωμένο», μεταξόνιο μεγαλύτερο κατά 100 χιλιοστά, οροφή σε όλο το μήκος και φρένα από την 600. Κατασκευάστηκαν 327.000, και από το 1968 πουλήθηκε ως Autobianchi Giardiniera.
• 500 F (1965): Πόρτες με μεντεσέδες μπροστά.
• 500 L «Lusso» (1968): πιο πλούσια διακόσμηση και εξοπλισμός.
• 500 R (1972): με τον 594 cc κινητήρα του νέου 126.

Συνολικά, από το 1957 ως το 1975 κατασκευάστηκαν 3.893.294 Fiat 500, στο Τορίνο, στο Desio, στο Termini Imerese, αλλά και στην Αυστρία από τη Steyr-Puch και στη Νέα Ζηλανδία.

Abarth: το δηλητήριο του σκορπιού

Η 500 δεν θα ήταν θρύλος χωρίς τις σπορ εκδοχές της. Η Abarth και η ανταγωνίστρια Giannini έφτιαχναν «πειραγμένες» 500 που κέρδιζαν σε πίστες και αναβάσεις. Η Abarth παρουσίασε την 695 SS το 1966, μετά από μια πρώτη παρουσίαση το 1964. Κατασκευάστηκαν περίπου 1.000 Fiat Abarth 695 SS και πιστεύεται ότι σώζονται μόνο 150. Στην Αυστρία, η Steyr-Puch έφτιαξε τη δική της 500 με μπόξερ δικύλινδρο κινητήρα και σπορ εκδοχή, την 650 TR2.

Πολιτισμική επίδραση

Η 500 είναι το αυτοκίνητο του ιταλικού οικονομικού θαύματος. Ήταν η πρώτη οικογενειακή κινητικότητα για εκατομμύρια ανθρώπους, το αυτοκίνητο του μήνα του μέλιτος, των διακοπών στη θάλασσα, των στενών δρόμων της Ρώμης και της Νάπολης. Επίσημα πουλήθηκε στη Βόρεια Αμερική μόνο ως 500N (Normale) από το 1958 ως το 1961, αλλά χιλιάδες εισήχθησαν ιδιωτικά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70.

Ο διάδοχος, το 126, παρουσιάστηκε το 1972 αλλά δεν αγαπήθηκε τόσο στην Ιταλία. Η αληθινή κληρονόμος ήρθε το 2007, στα 50 χρόνια της Nuova: μια νέα 500 εμπνευσμένη στυλιστικά από το πρωτότυπο, αλλά με κινητήρα μπροστά και κίνηση στους εμπρός τροχούς. Η επιτυχία της απέδειξε ότι η αγάπη για το σχήμα του Giacosa δεν είχε σβήσει.

Γιατί η 500 έχει σημασία σήμερα

Η Nuova 500 είναι από τα λίγα αυτοκίνητα που η αξία τους δεν μετριέται με επιδόσεις ή σπανιότητα, αλλά με την επίδραση που είχαν στην καθημερινή ζωή. Για εκατομμύρια οικογένειες, ήταν το πρώτο αυτοκίνητο, το εργαλείο που μετέτρεψε την κινητικότητα από προνόμιο σε κάτι κοινό. Αυτός είναι και ο λόγος που προκαλεί τόση συγκίνηση: δεν θυμίζει έναν θρύλο της πίστας, αλλά τη ζωή των παππούδων και των γονιών μας.

Ταυτόχρονα, είναι ένα μάθημα σχεδιασμού που παραμένει επίκαιρο. Ο Giacosa έπρεπε να χωρέσει τέσσερις ανθρώπους σε ελάχιστο χώρο, με ελάχιστο κόστος, και το έκανε με μια λύση τόσο καθαρή που έγινε σύμβολο. Η επιτυχία της σύγχρονης 500 δείχνει πόσο ισχυρή παραμένει αυτή η εικόνα. Για τον συλλέκτη, η αρχική 500 είναι ένα από τα πιο προσιτά και εύκολα στη συντήρηση κλασικά, με τεράστια κοινότητα και διαθεσιμότητα ανταλλακτικών.

Η 500 ως κλασικό σήμερα

Η 500 είναι από τις πιο προσιτές εισόδους στον κόσμο των κλασικών, αλλά και από τις πιο ζητούμενες. Ο μεγάλος αριθμός παραγωγής σημαίνει ότι οι απλές εκδόσεις βρίσκονται σχετικά εύκολα, ενώ οι πρώιμες Nuova και οι γνήσιες Abarth είναι σπάνιες και ακριβές. Δεν βρήκαμε αξιόπιστο, χρονολογημένο δείκτη τιμών από ονομαστή πηγή για να παραθέσουμε.

Τι να ελέγξετε

• Σκουριά: πάτωμα, μαρσπιέ και το κάτω μέρος της μπροστινής «μούρης».
• Έκδοση: Οι πρώιμες Nuova με τις πόρτες «αυτοκτονίας» και την πλήρη υφασμάτινη οροφή είναι οι πιο συλλεκτικές.
• Abarth: Πολλές «Abarth» είναι αντίγραφα. Χρειάζεται αυστηρή τεκμηρίωση.

Επίλογος

Η Fiat 500 είναι η απόδειξη ότι η σπουδαιότητα ενός αυτοκινήτου δεν μετριέται σε ίππους. Μετριέται στο πόσο άλλαξε τη ζωή των ανθρώπων. Και με αυτό το μέτρο, η μικρή Cinquecento είναι γίγαντας.

Για την άλλη, εντελώς διαφορετική πλευρά της Fiat της ίδιας εποχής, το σπορ με τον V6 της Ferrari, διαβάστε το αφιέρωμά μας στη Fiat Dino.